Ngành du lịch Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ nhanh gấp đôi so với khu vục Châu Á Thái Bình Dương. Đây dường như là thời điểm lý tưởng cho các doanh nhân tham gia vào thị trường du lịch. Tuy nhiên, nạn sao chép trong ngành công nghiệp du lịch Việt Nam khiến cho các nhà cải cách gặp nhiều bất lợi. Để thúc đẩy đổi mới, cần phải đầu tư có chủ đích vào một hệ sinh thái nhằm hỗ trợ các doanh nhân (Trình bày bởi Jason Lusk, Giám đốc điều hành Clickable Vietnam,, tại Tedx Ba Đình, 16/4/2017).

Nguồn: Youtube

 

Tôi yêu Việt Nam. Bạn muốn biết tôi ghét điều gì ư? Tôi ghét nhím biển. Không phải là tôi ghét tất cả loài nhím biển, tôi chỉ đặc biệt ghét những con nhím biển được phục vụ trong tour du lịch trên thuyền ở Việt Nam.

Bạn đã bao giờ đi trên những con tàu du lịch như vậy chưa? Điều quan trọng không nằm ở địa điểm Nha Trang hay Phú Quốc mà vấn đề là tất cả các tour du lịch thuyền ở Việt Nam đều giống hệt nhau, như một luật bất thành văn vậy. Bạn ngồi trên chiếc ghế gỗ, bạn lặn ngắm vài rặng san hô và sau đó bạn bỗng nhìn thấy vài ngư dân nở nụ cười gượng gạo, tay cầm một thùng nhựa đựng toàn nhím biển đi lên.

Thoạt nhìn thì thấy điều đó chẳng có vấn đề gì, lặn biển có thể khiến bạn thấy đói bụng, nhưng sau đó bạn sẽ phải tự hỏi: “Tôi đã trả tiền cho chuyến đi này, và điều thú vị nhất cho đến giờ là những con nhím biển. Bây giờ bạn đang yêu cầu tôi trả thêm tiền ư?”. Và thực sự khi bạn đã tham gia nhiều tour du lịch bằng thuyền như tôi, bạn sẽ nhận ra rằng cảnh tượng này lặp đi lặp lại trên khắp đất nước Việt Nam, và nó để lại ấn tượng không mấy tốt đẹp.

Vậy đây có phải là điều cố hữu luôn tồn tại của du lịch Việt Nam? Những tour du lịch không có gì đặc sắc, chỉ kiếm tiền bằng nhím biển luôn hiện hữu?

Không, tôi không nghĩ vậy. Tôi tưởng tượng ra một điều khác. Đây là thứ mà tôi tưởng tượng: Ngày xửa ngày xưa, một chàng ngư dân đẹp trai tên Cường đã nảy ra ý tưởng tuyệt vời cho một tour du lịch: anh ấy chở du khách trên chiếc thuyền đánh cá của mình, đưa họ đến những nơi đẹp nhất dọc bờ biển – những nơi anh ấy đã biết và yêu mến từ khi còn nhỏ. Vào giờ ăn trưa, anh ấy thả neo đậu con thuyền ở một nơi tuyệt đẹp và lao xuống biển như một người thợ lặn chuyên nghiệp. Tất cả các du khách sẽ tập trung ra mép thuyền để chứng kiến điều này. Sau đó, như một phép màu kỳ diệu, Cường xuất hiện ở chiếc thang leo lên thuyền, cầm trong tay một bao tải đầy nhím biển. Rồi dĩ nhiên, anh ấy sẽ mở ra ngay bằng con dao đang buộc chặt ở đùi mình. Mọi người yêu thích tour du lịch của anh, đặc biệt là các quý cô. Họ tham gia ngày một nhiều hơn.

Nhưng rồi tất cả bắt đầu sụp đổ.

Điều gì đã xảy ra? Những người hàng xóm trong làng chài của Cường dần ghen tị, họ bắt đầu nghĩ rằng “Ồ, tour du lịch này có vẻ thu được lợi nhuận đó nhỉ, có khi còn nhiều hơn cả đánh cá. Tôi biết chúng ta cần phải làm gì rồi. Tại sao chúng ta không sao chép tour du lịch nhím biển này?”

Và họ đã làm như vậy. Dần dần, cung vượt quá cầu, mọi những thứ tốt đẹp biến mất, chất lượng giảm mạnh và trước khi bạn kịp nhận ra, những tour du lịch nhím biển nhạt nhẽo đã ra đời.

Kiểu sao chép này là đặc hữu của du lịch Việt Nam – nó xảy ra mọi lúc: các đối thủ cạnh tranh chờ đợi một nhà đổi mới đưa ra một sản phẩm tốt và sau đó họ chớp lấy thời cơ.

Đôi khi họ thậm chí còn sao chép cả cái tên của công ty bạn.

Tôi có quen Giám đốc điều hành của một công ty du lịch hạng trung ở Việt Nam. Một ngày, tôi gọi cho anh ấy và được biết anh ấy đang ở trong bệnh viện ở Hải Phòng. Tôi hỏi “Đã xảy ra chuyện gì vậy?”. Anh ấy trả lời: “Một người phụ nữ đã bị thương trong vụ tai nạn trên thuyền”. Tôi nói: “Trời đất, một người đã bị thương trong tour du lịch của anh sao?” Anh ấy trả lời: “Ồ, không phải vậy. Cô ấy bị thương trong tour du lịch của công ty đối thủ của chúng tôi, tên của họ khá giống với tên công ty chúng tôi. Họ đã bỏ lại cô ấy ở bệnh viện và vấn đề là người phụ nữ đó vẫn nghĩ rằng cô ấy đã ở trên tour du lịch của công ty chúng tôi.

Tôi đã nghĩ rằng, ồ, việc sao chép này quả là một vấn đề nan giải phải không?

Vậy thì chúng ta phải tin vào điều gì? Liệu chúng ta có nên tin rằng ngành du lịch ở Việt Nam đang có dấu hiệu đi xuống? Liệu chúng ta có nên tin rằng chúng ta đã thua trong cuộc cạnh tranh mang tính toàn cầu nhằm thu hút khách du lịch đến Việt Nam? Không hẳn là như vậy.

Các bạn có biết bộ phim được quay ở Việt Nam mang tên “Kong: Skull Island” (Kong: Đảo đầu lâu) không? Bộ phim này đạt kết quả khá khả quan ở các phòng vé. Nhờ những bộ phim như vậy và nhờ phương tiện truyền thông về du lịch, thế giới đang dần nhận ra một sự thật rằng Việt Nam thật đẹp, nơi này gần như là một thế giới khác với đầy những địa điểm tham quan tự nhiên. Trên thực tế, khu vực Châu Á Thái Bình Dương nơi chúng ta đang ngồi đây là khu vực phát triển mạnh nhất thế giới về du lịch trong nước với lượng du lịch trong nước tăng khoảng 5% mỗi năm. Nhưng Việt Nam đang tăng trưởng ở mức gần gấp đôi, với tỷ lệ đạt 9,5% mỗi năm. Với tốc độ đó, ngành du lịch sẽ chiếm khoảng 19 tỷ đô la trong hoạt động kinh tế mỗi năm, đến năm 2020, nó sẽ chiếm khoảng 7% GDP. Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ đáng nể. Bây giờ dường như là thời điểm lý tưởng để xoay trục và để biến Việt Nam trở thành một con gorilla trong lĩnh vực du lịch như nó xứng đáng. (Hãy xem những gì tôi làm ở đây).

Nhưng tôi tin rằng việc sao chép và sự thất bại trong đổi mới đang lấy đi một phần tiềm năng của Việt Nam.

Chúng ta có thể ước tính được điều này không? Chúng ta có thể định lượng được mức độ ảnh hưởng của Việt Nam bởi việc này không? Có, chúng ta có thể.

Đã có rất nhiều nghiên cứu về sự đổi mới và một trong những nghiên cứu nổi bật về vấn đề này được thực hiện bởi Abramovitz, giáo sư trường Đại học Stanford. Điều mà Giáo sư Abramovitz đã làm là tính sản lượng của Hoa Kỳ trong những năm phát triển mạnh nhất – từ năm 1870 đến năm 1950. Bây giờ, nếu bạn nói chuyện với các nhà kinh tế, họ sẽ cho bạn biết rằng có 2 cách để tăng sản lượng kinh tế của quốc gia: một là tăng số lượng đầu vào: lao động, vốn – nếu nói trong trường hợp về khách du lịch, cách khác là tạo ra năng suất cao hơn so với số lượng đầu vào thông qua đổi mới.

Chỉ 15% tăng trưởng kinh tế có thể được tạo ra bởi tăng lao động và vốn, 85% còn lại là do đổi mới.

Vậy điều này có nghĩa gì cho Việt Nam? Nó có liên quan đến du lịch Việt Nam như thế nào? Vâng, nó cho ta thấy rằng nếu không có đổi mới, chúng ta không thể đạt được những điều xứng đáng với tiềm năng của mình. Với đổi mới, chúng ta có thể đưa du khách quay trở lại thường xuyên hơn, ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Điều này có ảnh hưởng lớn đến sự bền vững, du lịch bền vững, phải không? Bởi vì Việt Nam, cũng giống như nhiều điểm đến ở các nước phát triển, phụ thuộc vào 2 yếu tố để tạo nên thành công trong du lịch. Một là nguồn tự nhiên phong phú – vẻ đẹp của thiên nhiên, và hai là sự đa dạng về di sản văn hóa. Cả hai điều này đều không được thúc đẩy khi chúng ta hủy hoại các điểm du lịch nổi tiếng như Phong Nha, Sapa, Vịnh Hạ Long bằng việc xây dựng các khu nghỉ mát lớn, công viên giải trí hay là cáp treo trên cao. Những điều này cướp đi di sản của Việt Nam và lấy mất tương lai kinh tế của đất nước.

Những điểm đổi mới lại đi theo một hướng khác. Sự đổi mới có thể cho phép chúng ta tập trung vào chất lượng hơn là số lượng khách du lịch, và nó có thể cứu những điểm đến mới nổi ngày hôm nay khỏi sự tàn phá của chúng ta trong tương lai.

Vì vậy, đổi mới là điều cực kỳ quan trọng. Làm thế nào chúng ta đạt được nhiều thành tựu hơn trong việc đổi mới?

Tôi rất vui khi được nói rằng đã có những tín hiệu đáng mừng trong việc thay đổi – đó là một quốc gia khởi nghiệp. Trong vài tháng qua, tôi đã góp sức trong việc thiết lập dự án khởi nghiệp về du lịch mới. Nó có tên là MIST – Sáng kiến hỗ trợ khởi nghiệp du lịch vùng Mê Kông, do Ngân hàng Phát triển Châu Á tài trợ. Thời lượng nhận đơn đăng ký tham gia chương trình đã kết thúc từ 2 tuần trước. Hãy để tôi giới thiệu cho các bạn về một dự án, đó là dự án về tour du lịch xe máy ở thành phố Huế. Dự án này hoàn toàn được lãnh đạo và điều hành bởi một người phụ nữ. Điều này nghe có vẻ không thú vị và sáng tạo chút nào với bạn vì nó không liên quan đến công nghệ. Nhưng theo tôi, đó là đổi mới vì hãy tưởng tượng bạn là một nữ du khách du lịch một mình (điều khá phổ biến gần đây). Bây giờ, cách tốt nhất để đến miền Trung Việt Nam là đi bằng xe máy. Là một nữ du khách du lịch một mình, bạn sẽ không cảm thấy thoải mái khi ngồi sau xe máy của một người đàn ông lạ mặt. Nhưng bây giờ tour du lịch này sẽ cho bạn cơ hội để trải nghiệm điều mà bạn chưa từng thử trước đây.

 

Theo một hướng mang tính công nghệ nhiều hơn, có một thí sinh tham dự chương trình tăng tốc khởi nghiệp đã đưa ra một dịch vụ hỗ trợ trực tuyến cho du khách đến Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Hãy tưởng tượng bạn là khách du lịch đang lang thang quanh khu Nhà Hát Lớn ở Hà Nội và bạn muốn tìm một bát phở chay tuyệt hảo. Bây giờ bạn sẽ không phải tìm kiếm ở hàng trăm danh sách trên các website đánh giá nữa, bạn có thể liên hệ với chuyên gia thực sự, người có thể đem đến lời khuyên dựa trên nhu cầu và mong muốn của chính bạn – khá hay và sáng tạo. Đó chỉ là hai trong số những nhà khởi nghiệp tham gia chương trình, còn 250 người nữa – một tín hiệu đáng mừng cho sự thay đổi.

Làm thể nào để chúng ta khích lệ điều này? Làm thế nào để chúng ta có thêm được nhiều sự đổi mới, sáng tạo?

Điều mà Việt Nam cần làm là tạo ra một nhóm những đổi mới. Chúng ta có một cơ hội độc nhất vào năm 2017 để tạo ra một nhóm các sáng kiến du lịch ở Việt Nam. Tôi sử dụng từ “cluster” (một loạt, một nhóm) là có chủ ý, “một nhóm”, theo như Nhà Kinh tế học Michael Porter trường Kinh doanh Harvard, là “một loạt những tổ chức và công ty có liên quan với nhau tựu lại ở một nơi”. Ví dụ như xưởng sản xuất phim ở Hollywood, nhà máy hoá chất ở miền Trung nước Đức hay có lẽ nhóm nổi tiếng nhất là Thung lũng Silicone.

Bây giờ nếu bạn chưa quen với thuật ngữ “cluster” (nhóm, cụm) thì cũng đừng lo lắng, có thể bạn vẫn luôn nói về điều này. Bên ngoài phạm vi học thuật, thuật ngữ “nhóm” đã không còn phổ biến nữa. Ngày nay, thuật ngữ phổ biến hơn là “hệ sinh thái”.

Bao nhiêu bạn chưa từng nghe qua phương tiện truyền thông ở Việt Nam về việc xây dựng hệ sinh thái cho công nghệ hay một hệ sinh thái cho khởi nghiệp? Chúng ta vẫn thường nhắc đến nó.

Cho dù gọi là một nhóm hay một hệ sinh thái, Tiến sĩ Porter nói rằng đó là điều rất quan trọng cho việc nâng cao năng suất của các ngành công nghiệp và khả năng cạnh tranh của các quốc gia. Tuy nhiên, việc tạo ra Thung lũng Silicon đòi hỏi rất nhiều yếu tố: cần có các chính sách đồng thuận của chính phủ, các trường đại học lớn, hiệp hội nhà đầu tư mạo hiểm, và một loạt các công ty với quy mô nhỏ, vừa và lớn.

Bây giờ, nếu bạn chú ý đến các phương tiện truyền thông ở Việt Nam, bạn sẽ biết Việt Nam rất có thể trở thành Thung lũng Silicone về công nghệ ở Đông Nam Á – một Thung lũng Silicone về công nghệ mới. Thật không may là xét về ngắn hạn, điều đó sẽ không thể thành hiện thực. Đây là mục tiêu đáng giá và tôi nghĩ rằng nó có giá trị để theo đuổi, nhưng sự cạnh tranh là rất gay gắt và cần thời gian để quy tụ các yếu tố cần thiết. Tuy nhiên, tôi ở đây để nói với các bạn rằng có một ngành công nghiệp ở Việt Nam đã sẵn sàng để trở thành một hệ sinh thái hữu hiệu. Tôi nghĩ các bạn biết tôi đang nói về điều gì.

Ngày công nghiệp đó chính là du lịch

Hãy nghĩ về điều đó, chúng ta có một môi trường chính sách thuận lợi, chúng ta có được sự đồng thuận của chính phủ. Các quy định về thị thực đang thay đổi, tiền công đang được đầu tư cho việc thúc đẩy du lịch, và không gian công cộng – như phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm – đang được thay đổi. Chúng ta có những trường đại học đào tạo nâng cao về quản lý du lịch và khách sạn. Chúng ta có một sự hòa hợp tuyệt vời giữa các công ty lớn và nhỏ với các doanh nghiệp khởi nghiệp.

Điều thiếu sót nằm ở sự liên kết – chia sẻ và hợp tác – điều sẽ làm cho hệ sinh thái trở nên tốt hơn. Chúng ta đã đầu tư tất cả thời gian và nguồn lực vào việc xây dựng một hệ sinh thái cho công nghệ và các doanh nghiệp trong ngành công nghệ tại Việt Nam, vậy tại sao chúng ta không thể làm được? Tại sao chúng ta không nên làm? Sử dụng những nguồn lực như vậy để xây dựng một nhóm đổi mới du lịch ư? Một ngành công nghiệp đã chiếm từ 6 đến 7% GDP?

Bạn vẫn hoài nghi về điều này, tôi có thể nhìn thấy qua ánh mắt của các bạn.

Làm thế nào tôi có thể đứng ở đây và nói với bạn rằng chia sẻ và hợp tác là câu trả lời trong khi tôi biết trước rằng ngành du lịch ở Việt Nam có thể được ví như diều hâu đấu với diều hâu, người đổi mới đấu với kẻ sao chép. Có đúng là tôi rất ngây thơ không? Hãy để tôi trả lời.

Ở Thung lũng Silicone, có rất nhiều kiểu sao chép, bạn sẽ không thể kể tên một công ty công nghệ chưa từng bị sao chép. Các công ty công nghệ cạnh tranh rất gay gắt và họ sao chép nhau mọi lúc. Có nhiều động cơ để họ làm vậy và trong hầu hết các trường hợp, không có luật nào ngăn cản họ.

Ăn cắp nhãn hiệu là một dạng trôm cắp, nhưng còn ăn cắp ý tưởng có phải một dạng trộm? Câu trả lời là không.

Vậy Thung lũng Silicon đã cung cấp những gì để bảo vệ những ý tưởng, để bảo vệ các nhà đổi mới – điều mà ngành du lịch Việt Nam hiện nay chưa cung cấp? Họ cung cấp một lối thoát – một cách để các nhà đổi mới vẫn thu được tiền, vẫn là người chiến thắng trong cuộc chơi. Đó là việc đưa ý tưởng đổi mới vào tay người đủ mạnh để bảo vệ sự đổi mới đó.

Đây chính là cách ý tưởng đổi mới được bảo vệ bởi kẻ mạnh.

Thung lũng Silicon đã phát triển qua từng năm với những nhân vật đóng vai trò nhất định trong lĩnh vực này. Chúng ta có thể kể tên họ, đó là những nhà đổi mới, đó là những nhà khởi nghiệp bằng đam mê và chấp nhận rủi ro, họ mang các ý tưởng đến thị trường; đó là những nhà tài chính – nhà đầu tư; là những nhà đầu tư “thiên thần”, là các công ty cổ phần tư nhân – họ tài trợ cho tất cả mọi thứ. Tiếp đó, chúng ta có những công ty lớn thường đóng vai trò quan trọng trong việc hợp tác và đôi khi thậm chí còn thu nhận những doanh nghiệp khởi nghiệp – như Facebook hay Google. Google đã thu nhận 204 công ty khởi nghiệp trong suốt lịch sử hoạt động của mình.

Hãy tưởng tượng nếu chúng ta có thể xây dựng ngành công nghiệp Việt Nam theo cách giống hệt như vậy. Hãy tưởng tượng những điều chúng ta có thể làm cho cậu bạn Cường, hãy tưởng tượng Cường có thể hợp tác hay có thể được thu nhận bởi một trong các công ty du lịch, anh ấy vẫn có thể bán tour du lịch của mình dưới tên họ. Anh ấy thậm chí có thể yêu cầu một mức giá cao cho tour du lịch của mình. Hoặc có thể một nhà đầu tư sẽ bỏ chiếc thuyền cũ và cung cấp một chiếc thuyền mới thật to mà những ngư dân khác trong làng không thể sao chép được.

Cường sẽ tồn tại, Cường sẽ thắng cuộc chơi phải không?

Bạn thấy đấy, khi hệ sinh thái được thiết lập, nó sẽ tạo ra một mạng lưới, nó đưa ra cơ chế cho các nhà đổi mới, nhà đầu tư và những công ty lớn tìm hiểu lẫn nhau. Một khi họ hiểu được nhau, họ có thể thực hiện các giao dịch và chúng ta có thể đặt những ý tưởng đổi mới vào tay của kẻ mạnh.

Chúng ta có thể bảo vệ nó và chúng ta khích lệ cho những nhà đổi mới đó tiếp tục sáng tạo. Và đó không phải là cách duy nhất hệ sinh thái sáng tạo giúp đỡ cho các doanh nghiệp, nền kinh tế đang nổi. Khi bạn tạo ra một nhóm các công ty du lịch cải tiến ở một nơi, nó sẽ tạo ra thị trường cho các nhà cung cấp dịch vụ đến với các ngành công nghiệp – giải pháp quản lý, giải pháp tiếp thị, phần mềm văn phòng. Đó là tất cả các dạng đổi mới mà ở đó khách hàng cuối cùng không phải là khách du lịch mà là công ty du lịch. Các sáng kiến giống như là động cơ tên lửa cho kinh doanh vậy.

Vì vậy, những gì tôi muốn bạn cân nhắc hôm nay và muốn Việt Nam khuyến khích đó là sự thay đổi trong suy nghĩ. Ngành công nghiệp dịch vụ ở đây cần bắt đầu suy nghĩ và hành động giống như Thung lũng Silicon. Bởi vì khi chúng ta bày cho Cường cách để chiến thắng, đó không chỉ là chiến thắng cho mình anh ấy mà là chiến thắng cho cả ngành du lịch cũng như chiến thắng cho nền kinh tế của Việt Nam.

This content is also available in: English